Onthulling gedenksteen bij voormalige synagoge Hoogezand
AlgemeenHOOGEZAND – Op de plek waar ooit de Joodse synagoge in Hoogezand stond, ten noorden van het Oude Winschoterdiep en nu de Rembrandtlaan, werd vrijdagmiddag een gedenksteen onthuld.
In een samenkomst in de Nederlandse Gereformeerde Kerk De Ark, die op ongeveer diezelfde plek staat, werd stil gestaan bij de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Hoogezand en Sappemeer en werd ruimte gegeven aan een blijvende herdenking. Aan het begin van de 18e eeuw vestigden de eerste Joden zich in Hoogezand. Aanvankelijk hielden ze hun gebedsdiensten in een privéwoning, pas in 1810 werd een synagoge ingericht in een huis in de Kalkwijk. In 1854 werd een nieuw gebouw in gebruik genomen ten noorden van het Winschoterdiep, dat naast de synagoge ook een school, een vergaderzaal en een onderwijzerswoning huisvestte.
De Joodse Gemeente kende in 1889 met 269 Joden z’n grootste omvang. Van hen was het merendeel werkzaam in de veehandel en als koopman. Een opvallend groot gedeelte van de Joodse Gemeente bestond uit armen. Na 1889 liep het aantal Joden als gevolg van de veranderende sociale en economische omstandigheden snel terug. Aan het begin van de 19e eeuw werden ettelijke pogingen ondernomen om te komen tot de bouw van een synagoge, maar men slaagde daarin pas in 1854. Dit gebouw stond ten noorden van het Winschoterdiep. In 1907 werd de naam van de Joodse gemeente gewijzigd van Hoogezand in Hoogezand-Sappemeer. Vijftien jaar later werd de Joodse gemeente Noord- en Zuidbroek bij die van Hoogezand-Sappemeer gevoegd. Toch verzwakte de gemeente in de twintiger jaren zodanig, dat het bestuur in 1931 overgenomen moest worden door de Joodse gemeente Groningen. Twee jaar later kon Hoogezand-Sappemeer weer zelfstandig functioneren.
Verreweg het grootste deel van de Joden die zich tijdens de bezettingsjaren in Hoogezand-Sappemeer bevonden is gedeporteerd en vermoord. Een klein aantal wist onder te duiken en zo te overleven. De synagoge werd door NSB’ers gebruikt als opslag voor brandbare materialen, de inboedel werd deels geroofd en deels beschadigd. De Torahrollen en rituele voorwerpen zijn naar Groningen en Amsterdam overgebracht en daar bewaard gebleven. Na de oorlog is de synagoge verkocht en korte tijd later afgebroken. De Joodse gemeente werd in 1948 ontbonden en bij Groningen gevoegd.
Tijdens de samenkomst waren er toespraken van Wim Rozema, secretaris van de Historische Vereniging Hoogezand, prof. dr. Wout van Bekkum, bestuurslid van de Joodse Gemeente Groningen en Anne-Maaike Pathuis, predikant in De Ark. ,,Op 22 november 1942 werden de Joden in Hoogezand en Sappemeer opgeroepen om weggevoerd te worden. Ze moesten hier in de synagoge samenkomen om weggevoerd te worden. Zonder te weten waarheen en of ze ooit terug zouden komen’’, aldus Pathuis. Uiteindelijk overleefden slechts negentien Joden de kampen van Nazi Duitsland.
